Bu blog yazısı çok sevgili @Koray Tulgar dostumun Nisan 2008 tarihinden yayınlanan "Mustafa Kemal Şirket Yönetseydi" isimli kitabından esinlenilerek 2011 yılında Fonksiyon360 blogumuzda yayınlanmıştır.

Bir mücadeleyi hedefe dönüştürmek

Mustafa Kemal Atatürk'ün Nutuk'u, Millî Mücadele'nin hangi koşullarda başladığını ve nasıl bir kararlılıkla yürütüldüğünü anlamak için temel kaynaklardan biridir. Nutuk'u yalnızca tarihsel bir anlatı olarak değil, aynı zamanda liderlik, strateji ve yönetim açısından da okumak mümkündür.

Kurtuluş Savaşı'nı bugünün proje yönetimi kavramlarıyla birebir eşleştirmek elbette doğru olmaz. Ancak bu tarihsel mücadelede; mevcut durumu analiz etme, ortak bir hedef belirleme, insanları aynı amaç çevresinde birleştirme, kaynakları ve riskleri değerlendirme, karar alma ve değişen koşullara uyum sağlama gibi proje yönetiminin temel unsurlarını görmek mümkündür.

Bu bakış açısıyla Atatürk'ün liderliğinden çıkarılabilecek en önemli ders, büyük bir hedefin yalnızca güçlü bir fikirle değil; doğru analiz, kararlılık, disiplin ve etkili uygulamayla gerçeğe dönüştürülebileceğidir.

Net bir hedefle başlamak

Atatürk, projesinin temel hedefini hiçbir yoruma yer bırakmayacak açıklıkta koyar:

"Temel ilke, Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. Bu ilke, ancak tam istiklâle sahip olmakla gerçekleştirilebilir. (…) O halde, ya istiklâl ya ölüm!"

Bu cümlede neyin istendiği, neden istendiği ve neyin kabul edilemez olduğu açıktır. Hedef bir sonuç olmanın ötesinde, insanları harekete geçiren bir değere dönüşür. İyi bir proje hedefi yalnızca ne yapılacağını değil, neden önemli olduğunu da anlatır.

Gerçeklerle yüzleşmek

Atatürk, Nutuk'a 1919'daki tabloyu olduğu gibi ortaya koyarak başlar: yenilmiş ve silahsızlandırılmış bir ordu, yorgun ve yoksul bir millet, işgal altındaki şehirler ve aciz bir hükümet. Durumu güzelleştirmez; önce genel resmi çizer, ardından hangi bölgede hangi işgal kuvvetinin bulunduğuna kadar ayrıntıya iner. Gerçekçi olmayan bir başlangıç noktası, gerçekçi olmayan bir plan üretir.

Paydaşları ve kaynakları tanımak

Ardından işgali meşrulaştırmaya çalışan cemiyetleri tek tek ele alır ve her birinin görünürdeki amacıyla gerçek çıkarını birbirinden ayırır. İngiliz Muhipleri Cemiyeti için "Bu addan, İngilizlere dost olanların kurduğu bir dernek anlaşılmasın" der; derneği kuranların kendi çıkarlarını gözettiğini vurgular. Bugünkü adıyla bu, kusursuz bir paydaş analizidir: paydaşları unvanlarına göre değil, gerçek beklentilerine göre değerlendirmek.

Aynı titizlikle elindeki kaynakları da sayar: hangi kolordunun nerede olduğunu, kimin komutasında bulunduğunu, hangilerinin doğrudan kendi emrinde olduğunu. Kilit noktalarda güvendiği isimlerin bulunması, ileride alınacak kararların uygulanabilirliğini belirleyecektir.

Yetkisiz sorumluluk olmaz

Nutuk'un proje yöneticilerine en çok şey anlatan bölümlerinden biri, Atatürk'ün Samsun'a hangi yetkiyle çıktığını anlattığı kısımdır. Onu İstanbul'dan uzaklaştırmak isteyenler bu görevi verirken, Atatürk görevin ancak yetkiyle yerine getirilebileceğini savunur:

"Müfettişlik görevini buldular; yetki konusu ile ilgili talimatı da ben kendim yazdırdım."

Bu yetki sayesinde Anadolu'daki askerî birliklerle ve neredeyse bütün sivil yöneticilerle yazışabilecekti. Bugünün diliyle Atatürk, işe başlamadan önce kendi proje başlatma belgesini (project charter) kendisi yazmış ve onaylatmıştı. Sorumluluğu üstlenmeden önce yetkinizi netleştirin.

Karmaşıklığı sadeleştirmek

Bunca ayrıntının ardından Atatürk, dinleyicilerinin resmi bir bütün olarak görebilmesi için durumu birkaç çarpıcı cümleyle özetler: "Ordu, ismi var cismi yok bir durumda." Uzun tabloların anlatamadığını tek bir ifade anlatır. İyi bir rapor ayrıntıyı ihmal etmez, ama mesajını akılda kalan birkaç cümleyle verir. Nutuk'taki telgraf yazışmaları da iletişimin bir projede ne kadar belirleyici olduğunu açıkça gösterir.

Görünmeyen kısıtları okumak

Atatürk, o günün toplumunda sorgulanamayan iki kabulü de tespit eder: İtilaf Devletleri'ne karşı düşmanca bir tavır alınmayacak ve padişaha bağlılık temel şart olacaktı. Üstelik bu düşünce yalnızca halka değil, aydın kesime de hâkimdi. Atatürk bu varsayımlarla doğrudan çatışmak yerine stratejisini aşama aşama kurar. Projelerin önündeki en büyük engel çoğu zaman yazılı kısıtlar değil, kurum kültürüne yerleşmiş varsayımlardır. Hedefte kararlı, yöntemde esnek olun.

Bugüne kalan dersler

Kurtuluş Savaşı'nı bugünün proje yönetimi kavramlarıyla birebir eşleştirmek elbette mümkün değil.

Ancak bu pencereden bakmak, kaynakların tükendiği, paydaşların bölündüğü ve risklerin hayati olduğu bir ortamda bile doğru tanımlanmış bir hedef, gerçekçi bir analiz, net bir yetki ve güçlü bir iletişimle neler başarılabileceğini gösteriyor.

Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz, birlikte çalıştığım ekipler yalnızca görevleri mi takip ediyor, yoksa uğruna emek vermeye değer bir hedefin peşinden mi gidiyor?

Son Söz

Atatürk'ün bizlere emanet ettiği Cumhuriyet'in değerlerine sahip çıkıyor; gösterdiği hedefler doğrultusunda bilimin, aklın ve çağdaşlığın ışığında ilerlemeye devam ediyoruz.