FASİLİTASYONDA PSİKOLOJİ YÖNETİMİ

Modern organizasyonlarda yöneticilik rolü; işi takip etmekten ziyade ekibin potansiyelini açığa çıkaracak bir kolaylaştırıcı (fasilitatör)]kimliğine doğru evrilmiş durumda.

Fasilitasyon, sadece doğru süreç ve araçları kullanarak ekibin amaçladığı çıktıya ulaşmasına rehberlik etmek değildir. Asıl mesele, ortamdaki psikolojiyi doğru şekilde okuyabilmek ve yönetebilmektir.

Fasilitasyon süreci, her zaman verimli bir şekilde ilerlemeyebilir ve kendimizi bir anda şöyle düşüncelerle baş başa bulabiliriz:

Tartışmalar sürüp gidiyor ama bu ekip neden bir türlü ortak bir kararda buluşamıyor?

Kimse birbirini gerçekten dinlemiyor; herkes savunma modunda.

Herkesin harika fikirleri olduğuna eminim ama çoğunluk sessiz kalıyor. Neden çekiniyorlar acaba?

Tam bu noktada imdadımıza, Transaksiyonel Analiz (TA) kavramı yetişiyor.

TA'yı, bir fasilitatör için ortamdaki psikolojinin yönünü gösteren pusula olarak düşünebiliriz. 1950’lerin sonunda Kanadalı psikiyatrist Eric Berne tarafından temelleri atılan bu kuram, aslında o dönemin geleneksel psikanaliz yöntemlerine bir başkaldırı niteliğindeydi. Berne, kariyeri boyunca; insanların birbirleriyle kurdukları etkileşimlere, yani transaksiyonlara odaklanmayı seçti. 1964 yılında yayınlanan ve bir kült haline gelen Games People Play (İnsanların Oynadığı Oyunlar) kitabı ile iletişimi; herkesin anlayabileceği Ebeveyn-Yetişkin-Çocuk (ego durumları) terminolojisine indirgedi.

Berne’e göre her iletişim bir etki (stimulus) ve bir tepki (response) döngüsüdür. Eğer masadaki iki kişi de Yetişkin ego durumundaysa, iletişim hatları birbirine paraleldir ve bilgi akışı sonsuza kadar sürebilir. Ancak kişiler farklı ego durumlarındaysa (örneğin siz Yetişkin olarak bir soru sorduğunuzda, karşı taraf Çocuk rolünden savunmaya geçtiğinde) iletişim aniden kesilebilir ve ilerlemez. İşte bir fasilitatörün ustalığı, bu kesintileri anında fark edip iletişimi Yetişkin seviyesinden tekrar paralel hale getirmektir.

Liderin fasilitasyon koltuğunda otururken takınacağı tutum, ekibin yaratıcılık ve verimlilik seviyesini belirler. Bu doğrultuda, fasilitasyon sürecinde dikkat edebileceğiniz kritik dokunuşlar şu şekilde olabilir:

• Ekip tıkandığında, lider olarak hemen çözümü söyleyerek Ebeveyn rolüne girmeyin. Siz çözüm dayattığınızda, ekip otomatik olarak Çocuk rolüne geçer ve sorumluluk almaktan uzaklaşır. Bunun yerine güçlü ve açık uçlu sorularla onları Yetişkin olarak düşünmeye davet edin.

• Beyin fırtınası seansları, ekibin içindeki o yaratıcı Çocuk tarafının güvenle konuşabileceği alanlardır. Eğlenceli buz kırıcılar (ice-breakers) yardımıyla yargısız ortamlar oluşturarak, katılımcıların eleştirilme korkusu olmadan (yani Eleştirel Ebeveyn baskısı hissetmeden) fikir üretmelerini sağlayın.

• Toplantıda bir gerginlik çıktığında, muhtemelen iletişim hatları çaprazlanmıştır. Duyguların farkındalığını sağlayarak (Görüyorum ki bu konu seni endişelendiriyor); veriye ve ortak hedefe odaklanan sorularla diyaloğu tekrar Yetişkin-Yetişkin düzeyine taşıyın.

• Psikolojik güvenliğin temeli, TA’nın Ben tamamım, sen tamamsın (I'm OK, you're OK) felsefesine dayanır. Herkesin fikrinin eşit değerde olduğu, hiyerarşinin fikirlerin önüne geçmediği bir iklim oluşturmak, fasilitatörün en büyük liderlik başarısıdır.

Dot Voting yaptırmak, 1-2-4-All tekniğini uygulamak veya bir SWOT analizi yönetmek işin teknik kısmıdır.

Ancak asıl ustalık; odadaki insanların hangi ihtiyaçla, hangi korkuyla veya hangi rolle orada olduklarını anlayabilmektir. Fasilitasyon, araçların ötesine geçip insana dokunduğunuzda gerçek bir değer yaratma sürecine dönüşür.